van waaidagen en saaidagen

on

 

 

op waaidagen

vliegt de tijd je om 

de oren

~

op saaidagen

staat hij even stil

(vrij naar Bette Westera)

Maar klopt dat eigenlijk wel? Hebben we het gevoel dat waaidagen sneller om zijn dan saaidagen? Columniste Floor Rusman* buigt zich vandaag over de manier waarop een mens tijd beleeft. Er is daar iets vreemds aan de hand. Met dank aan ons amygdala brein. De plek die emoties en herinneringen huisvest en die in overdrive lijkt te gaan en meer details vastlegt als er iets onbekends, nieuws, intens, levensbedreigends of overrompelends gebeurt.

Als je verliefd bent bijvoorbeeld. Verliefdheid doet de tijd verdichten omdat er zoveel in korte tijd gebeurt. Omdat al je zintuigen openstaan voor impressies en impulsen. Omdat je voortdurend emotioneel betrokken en alert bent. En je hemel en aarde zou bewegen om dat fladderend gevoel vast te houden en zo lang mogelijk, liefst eeuwig, te laten duren.

Als je in nood bent. Ik denk aan de twee wandeldames die in het pikkedonker uit een Denderleeuws moeras gered zijn. Hoe lang en bang de wachtende uren moeten zijn geweest voor ze gevonden en gered werden. Ik denk aan de ouders van een vermiste zoon in Vilvoorde en de helse uren die zij in dit prille jaar al hebben doorgemaakt. De eindeloze uren/dagen die nog voor hen liggen.

Het gebeurt bij onheilstijdigen allerhande of als je een dierbare verliest. Die eerste uren en dagen erna worden vaak vergeleken met een verdoving. Een coma of een anaesthesie.  Het tijdsbesef valt weg. Of wordt een tijdperk op zich. Of een landschap, schrijft Floor. Met gebergtes waar het heel hard waait en holen waarin je even veilig bent.

Allemaal waaidagen, zo op het eerste gezicht, die paradoxaal genoeg net langer lijken te duren dan saaidagen. Roerloze dagen waarop er geen zuchtje wind staat. Die we doorbrengen in leegheid of proberen te vullen met tv, Netflix en/of sociale media. Dan leef je niet in de breedte, schrijft Floor. Dan zoef je door een tunnel. Je spoelt de tijd door naar het moment dat hij weer volledig bij bewustzijn is.

Toch is dat niet altijd zo, denk ik. Saaidagen kunnen voelen als waaidagen. Weke dagen waarop je even van je sokken geblazen wordt, ook al ben je niet zelf het voorwerp van wat er gebeurt.

Ik had deze week twee keer dat gevoel terwijl ik gewoon naar de buis zat te kijken. Naar Wouter Deprez Levend en Vers bijvoorbeeld. Ik mag dan misschien wel in Floors tunnel hebben gezeten, zoeven deed ik echt niet. Integendeel. De tijd viel stil en ik ging helemaal op in Wouters vertelling. En wat die uiteindelijk met zoveel woorden wilde zeggen: dat liefde alles is en dat het geen kwaad kan dat af en toe ook te tonen. Geschokt van het lachen heb ik. En van het huilen. En tussendoor geknikt van herkenning. Een scala van emoties in een kleine twee uur kijktijd. Toen hij vertelde over zijn vrouw Marianne bijvoorbeeld, over haar herstel van kanker en de ups and downs in hun relatie. Over zijn moeder Rosa die haar eigen (teruggekeerde) kanker stil hield om de opluchting en hoop van de herstellende ander niet te verknallen.

En gisteren was er Jane Fonda in five acts, een docufilm over het leven van de Amerikaanse actrice, activiste en fitnesscoach. Ook hier een doorleefde vertelling, rijk in de breedte en zowel ontluisterend als ontroerend. Het was alsof ik Philip Larkin hoorde:

They fuck you up, your mum and dad.
    They may not mean to, but they do.
They fill you with the faults they had
    And add some extra, just for you.
(uit: This be the Verse)

Het speelde alleszins erg bij Jane Fonda. Toen ze rond haar zestigste de balans opmaakte van haar tot dan toe al erg turbulente leven, kwam ze tot het besluit dat ze nog altijd niet wist wie ze was. En dus ging ze aan het reflecteren. Begon ze te schrijven en te lezen over haar ouders en grootouders. Ontdekte ze hoe zeer hun mentale, emotionele en fysieke afwezigheid haar latere doen en laten ‘bepaald’ hadden. Hoe ze, om van dat gemis af te komen, vooral probeerde te pleasen en graag gezien te worden.

En dat ze op de keper beschouwd van twee dingen spijt heeft: dat ze niet begreep wat haar moeder ertoe aanzette zelfmoord te plegen. En van het feit dat ze er zelf niet (voldoende) was voor haar dochter en dat dat haar dochter en hun onderlinge relatie blijvend getekend heeft. Dat ze hoopt dat die haar toch ooit zal kunnen vergeven. In tussentijd en zolang haar waai- en saaidagen gegund zijn, probeert ze die zo goed en zinvol mogelijk te besteden. Met aandacht voor haar familie, voor het klimaat en voor democratie. Toch knap als je dat op je 82ste nog kunt en durft zeggen.

___________________
*artikel “Een intens beleefde minuut is goud waard’ in De Standaard van donderdag 3 januari 2020